Theo New York Times, chính phủ Trung Quốc hiếm khi bỏ qua nhịp để lên án Mỹ về chủ nghĩa phiêu bạt quân sự và bá quyền thế giới. Tuy nhiên, trong ván bài Afghanistan thì lại khác.
Trung Quốc bất ngờ đổi thái độ về vấn đề Afghanistan
Không hoan nghênh việc rút quân, cũng không hấp tấp kêu gọi Mỹ đảo ngược quyết định rút quân, thái độ của Trung Quốc về vấn đề của Afghanistan đã hoàn toàn đổi thay .
Bắc Kinh mạnh mẽ cảnh báo rằng Washington giờ đây phải chịu trách nhiệm khi vội vàng rút quân, chấm dứt cuộc chiến kéo dài hai thập kỷ ở quốc gia Nam Á này.
"Mỹ, nhà nước khai mào vấn đề tại Afghanistan, nên hành động có trách nhiệm để đảm bảo quá trình chuyển giao trót lọt ở đây", Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị tuyên bố tại hội nghị của Tổ chức cộng tác Thượng Hải (SCO) mới đây.
Nhà ngoại giao của Trung Quốc còn nhấn mạnh thêm rằng: "Họ (Mỹ) không thể chỉ đơn giản là rời đi, gây thêm nhiều vấn đề an ninh cho chính phủ Afghanistan và chuyển gánh nặng đó cho các nước trong khu vực".
Báo New York Times cho rằng, dù không kêu gọi Tổng thống Mỹ Joe Biden đảo ngược quyết định rút quân, tuyên bố của các quan chức cấp cao Trung Quốc cho thấy rõ rằng, Mỹ sẽ phải hoàn toàn chịu trách nhiệm cho bất kỳ làn sóng bùng phát bất ổn nào trong khu vực.
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin từng nêu quan ngại về việc Mỹ rút quân trong nội dung cuộc điện đàm ban bố hồi cuối tháng 6, với lý do "tình hình an ninh ngày càng phức tạp và nghiêm trọng ở quốc gia Nam Á" - theo hãng thông tấn quốc gia Trung Quốc, Tân Hoa Xã.
Hiện trường vụ nổ ô tô buýt ở Pakistan khiến 9 công dân Trung Quốc bỏ mạng hôm 14/7. Ảnh: Economic Times
Taliban bành trướng, Trung Quốc như "ngồi trên đống lửa"
Trong khi Bắc Kinh đang đầy bộn bề mối lo như vậy, vụ nổ ô tô buýt kinh hồn hôm 14/7 khiến 9 công nhân Trung Quốc ở Pakistan thiệt mạng như "đổ thêm dầu vào lửa" khiến ban lãnh đạo nước này như "ngồi trên đống lửa" - NYT nêu.
Vụ việc cũng làm bùng lên những lo ngại bất ổn trong khu vực sau đợt rút quân chung cục của quân đội Mỹ khỏi Afghanistan và sự hỗn loạn hiện đang lan rộng khắp sơn hà.
Từ hôm 9/7, Taliban đã tuyên bố kiểm soát đến 85% bờ cõi Afghanistan và có thể tiếp kiến chiếm lĩnh thêm nhiều địa bàn. Lực lượng này đang phát động ngày càng nhiều các cuộc giao tranh nhằm vào quân đội chính phủ Afghanistan - vốn đang tỏ ra yếu kém do không còn Mỹ chống lưng.
Một số công cụ truyền thông thậm chí loan tinh binh sĩ Afghanistan ở nhiều nơi đã buông súng dây, hoặc phải rút chạy sang các nước hàng xóm, như Tajikistan, sau khi thất thế trước Taliban.
Trung Quốc nhanh chóng tuyên bố và đề nghị điều tra khẩn.
Bộ trưởng Công an Trung Quốc Triệu Khắc Chí hôm 17/7 điện đàm với Bộ trưởng Nội vụ Pakistan Sheikh Rasheed, trong đó ông Triệu nói , và thông tin Bắc Kinh đã cử các chuyên gia kỹ thuật hình sự hàng đầu đến Pakistan để "hỗ trợ điều tra".
Bộ Ngoại giao Pakistan ra thông cáo ngay ngày 14/7, nói rằng vụ nổ xe buýt là một . Nhưng Bộ trưởng thông báo Pakistan, Fawad Chaudhry hôm 15/7 bất thần lên Twitter nói các nhà điều tra tìm thấy vết tích của chất nổ, có nhẽ là đã được cài sẵn trên chiếc ô tô buýt chở các công nhân Trung Quốc. "chẳng thể loại trừ hành động tiến công khủng bố," ông viết.
"kiên cố họ (Trung Quốc) đang rất lo ngại", ông Barnett R. Rubin, cựu quan chức Bộ Ngoại giao và cố vấn Liên hợp quốc về Afghanistan, thành viên cấp cao tại trọng điểm hiệp tác Quốc tế của Đại học New York, cho biết.
Mỹ đã rút 90% quân số ở Afghanistan và chỉ còn để lại một lực lượng nhỏ để bảo vệ Đại sứ quán ở Kabul. Trong khi đó, Taliban đã liên tiếp mở mang quyền kiểm soát khi các lực lượng chính phủ Afghanistan sụp đổ hoặc thoái lui. Trong tháng này, lực lượng Taliban đã chiếm Badakhshan, tỉnh tiếp cận biên thuỳ miền núi Trung Quốc qua chuồng chồ Wakhan.
Ngoại trưởng Vương Nghị hôm 13/7 nói Taliban là một lực lượng quân sự lớn và kêu gọi phong trào này "đoạn tuyệt với tất thảy lực lượng khủng bố", cũng như thực hiện vai trò xúc tiến hòa bình tại Afghanistan. Ông Vương ca ngợi chính phủ Tổng thống Afghanistan Ashraf Ghani đã thực hiện nhiều biện pháp giúp kết đoàn trong nước, ổn định xã hội và cải thiện đời sống cho người dân.
Thực tế thì bờ cõi hẹp này không gây ra nhiều mối đe dọa trực tiếp về an ninh, Trung Quốc lo ngại rằng, bất ổn tại Afghanistan "cháy lan" sang các nước hàng xóm khác, bao gồm Tajikistan, Kazakhstan và Pakistan.
Trong diễn biến gây lo ngại mới nhất, Afghanistan đã triệu hồi Đại sứ và các nhà ngoại giao khỏi Pakistan, sau vụ con gái Đại sứ Najib Alikhil bị bắt cóc.
Silsila Alikhil, 26 tuổi, con gái ông Alikhil, bị những kẻ tiến công chưa rõ danh tính bắt cóc trên đường về nhà ngày 16/7. Cô được thả ra vài tiếng sau đó và được phát hiện trong tình trạng hoảng loạn. Kết quả thẩm tra cho thấy con gái Đại sứ bị đánh nhiều lần vào đầu và nhiều vị trí xương không còn nguyên vẹn.
Mỹ tuyên bố đã rút 90% quân số ở Afghanistan. Ảnh: Reuters
ETIM - Nhóm khủng bố làm Trung Quốc lo sợ nhất
Taliban, khi còn nắm quyền ở Afghanistan trước khi Mỹ mở cuộc chiến ở Afghanistan vào tháng 9/2001, đã đào tạo và cung cấp nơi trú ẩn cho các chiến binh Duy Ngô Nhĩ chống lại chính quyền ở Tân Cương, Trung Quốc, được biết đến là nhóm khủng bố Phong trào Hồi giáo Đông Turkestan (ETIM).
22 chiến binh trong số đó đã bị Mỹ bắt và giam cầm trong nhà tù ở Vịnh Guantanamo (Cuba) sau đó được thả tư do đến một số quốc gia khác, bao gồm Albania, Slovakia, Bermuda và Palau. Các phần tử ETIM cũng đã tham chiến ở Syria, và có thông báo một số đã quay trở lại Afghanistan.
"Nếu tình trạng hỗn loạn ở Afghanistan tiếp kiến leo thang, những tay súng người Duy Ngô Nhĩ sẽ có được chỗ dựa chắc chắn và có thể sẽ càng ngày càng lớn mạnh hơn," ông Rubin nhận định.
Sau vụ khủng bố thất kinh ngày 11/9/2001, Mỹ đã tuyên bố ETIM là tổ chức khủng bố, với mục tiêu rõ ràng là tìm sự ủng hộ của Trung Quốc đối với các nạm của Mỹ trong "cuộc chiến chống khủng bố".
ETIM là nhóm Hồi giáo cực đoan do các chiến binh thánh chiến Duy Ngô Nhĩ ở miền Tây Trung Quốc thành lập nhằm tạo ra một "nhà nước Đông Thổ" độc lập thay thế cho khu tự trị Tân Cương. Mối đe dọa từ ETIM là một trong những nguyên nhân Trung Quốc thực thi những biện pháp an ninh rắn rỏi ở Tân Cương.
Tuy nhiên, năm 2020, chính quyền Mỹ Tổng thống Donald Trump đã rút tên nhóm này ra khỏi danh sách tổ chức khủng bố, với lý do là "không có bằng cớ cho thấy nhóm này tiếp tục thực hành các cuộc tấn công khủng bố".
Theo liên hiệp quốc, ETIM từng duy trì mối liên can với tổ chức khủng bố khét tiếng Al-Qaeda và tổ chức các cuộc tấn công nhằm vào các mục tiêu trong và ngoài Trung Quốc, bao gồm cả những mục tiêu ở Tân Cương khiến 140 người thiệt mạng vào năm 1998.
Trong một cuộc họp báo tuần trước, ông Liu Yunfeng, Cục trưởng Cục Chống Khủng bố của Bộ Công an Trung Quốc, cho biết dù không xảy ra vụ tấn công khủng bố lớn nào ở Trung Quốc trong 4 năm qua, nhưng ETIM vẫn tiếp kiến phát triển.
"Những kẻ khủng bố từ nước ngoài và những kẻ huấn luyện các chiến binh vẫn lẻn vào bờ cõi của chúng tôi. Chúng tôi vẫn cần phải duy trì một mức cảnh giác cao," ông Liu tuyên bố.
Trung Quốc khởi động chiến dịch đặc biệt chống bạo lực và khủng bố từ năm 2014 và cho biết đã đạt nhiều thành tựu trong bảo vệ ổn định xã hội. Wu Xin, cấp phó của ông Liu Yunfeng, nói nước này đã triệt phá hơn 1.900 tổ chức khủng bố và tịch thâu hơn 2.000 thiết bị nổ.
Các quan chức Trung Quốc nói nhóm ETIM thường phát đi các hình ảnh và âm thanh khủng bố trực tuyến ở nước ngoài để truyền tư tưởng khủng bố, dạy cách dùng khí giới và chất nổ. Nhóm này còn bị kết tội liên tục cử những "thực tập sinh" của chúng thâm nhập Trung Quốc để thực hiện các hoạt động khủng bố.
Ông Liu nhấn mạnh mối đe dọa khủng bố nhằm vào các cơ quan và nhân viên Trung Quốc ở nước ngoài đã tăng lên "do ảnh hưởng bởi tình hình an ninh ở một số nhà nước và khu vực" - được cho là ám chỉ tình hình tại Afghanistan.
Trong các tuyên bố gần đây , các đại diện của Taliban đã tìm cách xoa dịu những lo ngại của Trung Quốc về sự ủng hộ của lực lượng này đối với ETIM. Taliban nhấn mạnh rằng chính quyền của phong trào này được hồi phục sẽ không gây ra bất kỳ mối đe dọa nào cho Bắc Kinh. Trên thực tiễn, Taliban sẽ hoan nghênh các khoản đầu tư của Trung Quốc.
Giữa lúc Taliban càng ngày càng bành trướng, Trung Quốc vẫn để ngỏ các tuyển lựa ngoại giao. Tuy nhiên, tờ Thời báo hoàn vũ của Trung Quốc vừa qua có bài viết nhận định, những lo ngại về sự sụp đổ của chính phủ Afghanistan ngày nay đã bị cường điệu quá mức.
